روش اجرای چاه ارت-فرمول محاسبه مقاومت ویژه خاک و زمین-الکترود چاه ارت-شرکت فنی مهندسی آسان ژنراتور دانیال(دانش بنیان)

شرکت فنی مهندسی آسان ژنراتور دانیال(دانش بنیان)

روش اجرای چاه ارت-فرمول محاسبه مقاومت ویژه خاک و زمین-الکترود چاه ارت

سیستم ارت یا اتصال به زمین صحیح و استاندارد چگونه است؟دراجرای ارتینگ بسته به شرایط زمین از ارت میله ای، صفحه ای، میل گرد(آرماتور) یا سیم مفتول استفاده میشود pdf

جهت اجرا و یا آموزش سیستم ارت با ما تماس بگیرید. 09339546658-03134510093

جهت خرید ملزومات و قطعات سیستم ارت ، فقط با فروشگاه برق صنعتی ما تماس بگیرید: 09131647646 آقای شیر محمدی

ارت چیست و چه کاربردی دارد؟

EARTH به معنای زمین (ارت) است و درسیم کشی ساختمانها یکی از مهمترین پارامترهای حفاظتی محسوب میشود.شاید بسیار شنیده یا دیده باشید که افراد در استفاده از وسایل برقی مخصوصا ماشین لباسشویی دچار برق گرفتگی شده باشند. اگر سیستم ارت در ساختمانها به درستی اجرا شود هیچوقت این مشکلات ایجاد نخواهد شد. و با اتصال فاز به بدنه دستگاهها فیوز مربوطه میپرد و از افراد و تجهیزات مخصوصا وسایل حساس مانند دیزل ژنراتورها و سیستم های مخابراتی حفاظت میشوند.

ارت به انگلیسی: EARTH

طبق مبحث 13 سیم کشی ساختمان رنگ عايق سيمها در مدارهاي نهايي از قبيل سيستم روشنايي، پريزهاي برق و غيره بايد به قرار زير باشد:

  1. قرمز L1 -  زرد L2 -  سياه L3 براي حالتي كه تابلو برق تغذيه كننده مدارهاي نهايي سه فاز باشد و در صورت يك فاز بودن تابلو تغذيه كننده مدارهاي نهايي، رنگ عايق مدارهاي نهايي در اين تابلو بايد از رنگ فاز تابلو تغذيه كننده بالادست تبعيت كند.
  2. آبي كمرنگ براي تشخيص هادي خنثي يا سيم نول N
  3. سبز و زرد (راه راه) براي تشخيص هادي حفاظتي يا سيم ارت PE
  4. خاكستري و يا سفيد براي برگشت مدار (فاز)، مثلا مسير دوم بين 2 كليد تبديل يا بين 2 كليد صليبي با اين رنگ ها مشخص شود.

الكترود زمين
الكترود ارت عبارتست از يك قطعه هادي با گروهي متشكل از قطعات هادي كه در تماس مستقيم با زمين بوده و با آن اتصال الكتريكي برقرار ميكند.
الكترود ارت بايد از طرفي با الزامات حفاظتي سيستم و از طرف ديگر با مقررات ايمني در برابر برق گرفتگي در اثر تماس با بدنه هاي هادي مطابقت كند.
مقاومت الكتريكي الكترود ارت به عوامل فراوان مخصوصاً به نوع تركيبات خاك اطراف الكترود، رطوبت خاك و ابعاد الكترود بستگي دارد .براي حجم معيني از فلز الكترود ، هر چه يكي از ابعاد الكترود بزرگتر از 2 بعد ديگر آن باشد و تماس الكترود در اين بعد با خاك بيشتر باشد مقاومت كل الكترود نسبت به جرم كلي زمين كمتر خواهد شد .بنابراين يك الكترود ميله اي يا تسمه اي كه بصورت قائم (در چاه اتصال زمين) واقعي (در محوطه) اجرا شده باشد نسبت به الكترود صفحه اي ارجعيت داشته و الكترود صفحه اي كم اثرترين الكترودهاست.
در صورت استفاده از چند الكترود بصورت موازي هم و يا هم بندي اجزاي فلزي ديگر با اين الكترودها كه داراي جنس هاي متفاوتي از هم بوده و به هم متصل مي گردند بايد به خورندگي متقابل در اثر جريان هاي گالوانيك (الكتروشيميايي) دقت كرد.
خاك و مواد اطراف الكترود
براي كم كردن مقاومت الكترود زمين در صورتي كه خاك اطراف الكترود مناسب نباشد مي توان از مواد شيميايي مجاز و يا مواد كاهنده مقاومت مخصوص خاك كه سازگار با محيط زيست باشند، استفاده كرد .موارد استفاده از اين مواد عبارتست از:
الف) بنتونيت و يا تركيبات مشابه آن
ب) بتن
پ) بتن خاص (بتن هادي كه در آن از گرانولهاي كربن يا خاك زغال استفاده ميشود.)
اين نوع آماده سازي مخصوصاً در زمينهاي سنگي و زمين هايي كه لايه سنگي در نزديكي سطح آن قرار دارد، بسيار موثر مي باشد.
از نصب الكترود در محيط هاي زير بايد اجتناب شود:
الف) زمين هاي اشباع و يا مملو از آب
ب) بستر رودخانه و آ بهاي زيرزميني
پ) چاه هاي آب
ت) چاه هاي فاضلاب
ث) زمين هايي كه داراي خاك دستي ميباشند.

انواع الكترودهاي ارت
الكترودها از نظر شكل و طرز قرار گرفتن آ نها در زمين به شرح زير تقسيم ميشوند:
الف) الكترودهاي صفحه اي
ب) الكترودهاي قائم
پ) الكترودهاي افقي

الكترودهاي صفحه اي
در مناطق با خاك مرطوب و نمناك از الكترود صفحه اي كم عمق استفاده ميشود، حداقل پوشش خاك از لبه بالايي صفحه برابر 1.5 متر خواهد بود .در غير اينصورت نصب الكترود صفحه اي در عمق زياد (بيش از 3متر) با هدف رسيدن به لايه هاي نمناك زمين انجام مي گيرد، در هر دو حالت اين صفحه بصورت عمودي در زمين قرار ميگيرد.
الكترودهاي قائم
الكترودهاي قائم به خاطر تماس بيشتر لايه هاي خاك در طول قائم الكترود و همچنين در مواردي كه فضاي افقي كافي در دسترس نباشد متداول ترين نوع الكترودها ميباشند .انواع الكترودهاي قائم كه با روش كوبيده شدن در زمين و يا به روش دفني (حفر چاه) نصب مي شوند عبارتند از:
الف) الكترودهاي ميله اي
ب) الكترودهاي لوله اي
پ) سيم لخت چند مفتولي
عمق دفن الكترودهاي قائم كوبيده شده در زمين نبايد از دو متر كمتر باشد.
الكترودهاي افقي
استفاده از اين الكترود وقتي مطرح است كه امكانات و محوطه با وسعت كافي جهت اجراي آن وجود داشته باشد .
الكترودهاي افقي در شكلهاي مختلف در عمق 0.5 تا 0.8 متري از سطح زمين نصب مي شوند و انواع اين الكترودهاي
افقي عبارتند از:
الف) تسمه
ب) سيم چند مفتولي
پ) ميلگردهاي فولادي داخل بتن (بتن مسلح)
ت) هر نوع فلز دفن شده در زمين و در تماس با آن، مانند زره و غلاف كابلها و اجزاي فلزي سازه ها و غيره
انواع الكترودهاي زمين و حداقل اندازه آن ها
حداقل اندازه الكترودهاي زمين كه در خاك و يا بتن دفن ميگردد و بدون حفاظت در مقابل اثرات الكتروشيميايي (خوردگي و زنگ زدگي) و نيز بدون حفاظت مكانيكي در محيط نصب مي باشند، در جدول زير آمده است:

جدول الكترودهاي زمين و حداقل اندازه آ نها از نظر خوردگي، زنگ زدگي و مقاومت مكانيكي
جنس الكترود شكل قطر
ميلي
متر
سطح مقطع
ميلي متر
مربع
ضخامت
ميلي متر
ضخامت
پوشش
ميكرون
فولاد دفن شده در
داخل بتن (از نوع
لخت، گالوانيزه عمقي
داغ و يا فولاد
ضد زنگ)
سيم مفتولي يا ميله گرد 10 - - -
تسمه - 75 3 -
فولاد گالوانيزه عمقي
داغ
تسمه (با لبه هاي گرد) - 90 3 63
ميله با مقطع گرد نصب شده بصورت عمودي 16 - - 45
سيم مفتولي نصب شده  بصورت افقي 10 - - 45
لوله (هر دوجداره گالوانيزه) 25 - 2 45
سيم چند مفتولي دفن شده در بتن - 70 - -
فولاد با روكش مس ميله با مقطع گرد نصب شده بصورت عمودي 15 - - 2000
فولاد با روكش مس
عجين شده
ميله با مقطع گرد نصب شده بصورت عمودي 14 - - 250
تسمه نصب شده بصورت افقي - 90 3 70
فولاد ضد زنگ تسمه - 90 3 -
ميله با مقطع گرد نصب شده بصورت عمودي 16 - - -
سيم لخت مفتولي نصب شده بصورت افقي 10 - - -
لوله 25 - 2 -
مس تسمه - 50 2 -
سيم لخت مفتولي نصب شده بصورت افقي -- 25 - -
ميله با مقطع گرد نصب شده بصورت عمودي 12 - - -
سيم چند مفتولي (حداقل قطر هر مفتول 7/1mm) - 25 - -
صفحه مسي - - 2 -
لوله 20 - 2 -

در صورت استفاده از الكترود صفحه اي بعنوان الكترود اتصال زمين از نوع صفحه مسي دفن شده در زمين (چاه) بايد ابعاد آن حداقل 50*50 سانتي متر و با حداقل ضخامت 2ميلي متر، باشد.

همبندي هاي مجاز و خوردگي در صورت همبندي سیستم ارتینگ
هم بندي اجزاي فلزي مختلف مدفون در خاك بمنظور دستيابي به مقاومت كمتر براي يك سيستم الكترود ارت و يا براي هم ولتاژ كردن اجزاي فلزي ساختماني كه مورد استفاده قرار مي گيرد، در جدول زير آمده است

جدول مقاومت مواد فلزي در برابر اثر خوردگي در صورت هم بندي
  ماده اي كه داراي سطح بزرگتر است
ماده اي كه داراي سطح كوچكتر است (الكترود) فولاد گالوانيزه فولاد فولاد در بتن فولاد گالوانيزه در بتن فولاد ضدزنگ مس مس قلع
اندود
فولاد گالوانيزه + + * - + * - - -
فولاد + + - + - - -
فولاد در بتن + + + + + + +
فولاد با پوشش مس + + + + + + +
فولاد ضدزنگ + + + + + + +
مس + + + + + + +
مس قلع اندود + + + + + + +

+مناسب براي هم بندي    -نامناسب براي هم بندي    * خوردگي در فلز رويzinc موجود در پوشش گالوانيزه اتفاق مي افتد.

سطح بزرگتر در جدول بالا بايدحداقل 100 برابر بيشتر از سطح كوچكتر باشد.

نمونه انواع الكترود ، اتصالات و لوازم ارتنمونه انواع الكترود و اتصالات ارتنمونه انواع الكترود و اتصالات ارتنمونه انواع الكترود و اتصالات ارتنمونه انواع الكترود و اتصالات ارتنمونه انواع الكترود و اتصالات ارتنمونه انواع الكترود و اتصالات ارت
اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترود ارت (مقدار اهم چاه ارت؟ )
در پايان كار احداث هر الكترود زمين و از آن پس به صورت دوره اي، بايد مقاومت كل آن را نسبت به جرم كلي زمين به كمك دستگاه هاي مخصوص و توسط افراد كارآزموده اندازه گيري كرد و اگر تغييرات قابل ملاحظه اي در مقاومت الكتريكي مشاهده شد، نسبت به اصلاح و يا توسعه سيستم اتصال زمين با احداث الكترودهاي جديد، با هدف احراز مقاومت اتصال زمين مجاز، اقدام كرد.اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترود زمين

براي هر الكترود زمين يا سيستم ارتینگ بايد يك پرونده مخصوص تشكيل شود و اندازه گيري هاي دوره اي، با ذكر تاريخ، در آن ثبت گردد .اين پرونده بايد در اختيار فرد، افراد يا تشكيلات بهره بردار از سيستم، براي بازرسي در دسترس باشد.

براي تقليل مقاومت الكترود زمين مي توان آن را با وسايل مختلف آبياري كرد، مشروط بر اينكه آبياري به صورت مداوم انجام شود.

اندازه گيري مقاومت الكتريكي الكترود زمين

دستگاه میگر تست ارت

اگر نیاز به تست سیستم ارت دارید با ما تماس حاصل نمایید.

الكترود ارت اساسي (براي هر دو نوع ارت، شامل حفاظت سيستم و ايمني)
يكي از متداول ترين روش احداث الكترود زمين اساسي، حفر چاه اتصال زمين ميباشد .عمق چاه ارت از منطقه اي شروع مي شود كه نم طبيعي به طور دائم وجود داشته باشد .در اين روش براي انتخاب الكترودي كه داخل چاه قرار مي گيرد، مي توان از سيم چند مفتولي مسي استفاده كرد و يا از الكترود صفحه اي مسي كه در ته چاه قرار ميگيرد و بوسيله سيم چند مفتولي مسي و به ترمينال اصلي ارت هدايت ميشود، استفاده نمود.
انتخاب سيم چند مفتولي مسي به عنوان الكترود هم از نظر اقتصادي و هم از نظر يك پارچه بودن الكترود و هادي اتصال زمين تا ترمينال اصلي ارت ، نسبت به الكترود صفحه اي مسي كه ايجاد نقاط اتصال سيم به صفحه با جوش يا بست وپيچ و مهره مخصوص در آن اجتناب ناپذير است، برتري محسوسي دارد براي اين منظور ميتوان در انتهاي چاه ارت ، سيم چند مفتولي مسي را بصورت 5 حلقه مارپيچ به قطر متوسط هر حلقه حدود 50 سانتي متر كنار هم پيچيده و در زمين قرار دارد .و بقيه سيم را بصورت يك پارچه تا سطح زمين و از آنجا تا محل ترمينال اصلي اتصال زمين یا ارت هدايت كرد.
ته چاه با مواد كاهنده مقاومت (بنتونيت و غيره) به ارتفاع مناسب پر شده و بعد از سفت شدن مواد كاهنده مقاومت، بقيه چاه با مخلوطي از خاك رس و خاك سرند شده حاصل از حفاري، پر و فشرده شود.
در صورت استفاده از صفحه مسي در داخل چاه، اتصال هادي مسي اتصال ارت به صفحه از اهميت زيادي برخوردار است و بايد از اتصالات سست پرهيز نمود .اين اتصال به يكي از دو روش زير انجام ميشود:
الف) در انتهاي هادي مسي يك كابلشوي مسي پرسي مناسب نصب شده و به كمك دو عدد پيچ مجهز به مهره هاي اصلي و قفل شونده از جنس مس، به صفحه محكم شود.
ب) به جاي استفاده از كابلشو و يا پيچ ميتوان اتصال هادي به صفحه را با جوش مناسب انجام داد.
در صورتي كه از وجود نم طبيعي در سالهاي بعد به علت تغييرات آب و هوايي و پايين رفتن عمق آبهاي سطحي در هر منطقه اي اطمينان وجود نداشته باشد، ضروري است براي الكترود اساسي زمین ، اقدام به ايجاد چاهك و دريچه بازديد 30*30*30 سانتي متري نمود به منظور تزريق آب به الكترود زمين يك لوله غير فلزي كه در تمام جهات داراي سوراخ بوده و داخل لوله با سنگريزه پر شده باشد از 10 سانتي متري دريچه سطح زمين تا لبه بالايي مواد كاهنده ته چاه تعبيه نمود. میتوان آن را بگونه ای تعبیه نمود که آب باران به آن نفوذ کند ولی از ورود گل و لای جلوگیری کنید.
انواع ديگر الكترودهاي اساسي ارت:
الف) الكترود اساسي بصورت الكترودهاي قائم:
در مورد الكترود اساسي غير از آنچه كه ذكر شد مي توان با نصب الكترودهاي ميله اي متعدد به اشكال مختلف و ارتباط آن ها به همديگر به مقاومت مورد نظر براي الكترود اساسي دسترسي پيدا كرد .الكترودهاي ميله اي مي توانند در طول اضلاع مستطيل و يا در طول يك خط مستقيم كه به همديگر متصل باشند، توزيع گردند رعايت فاصله بهينه الكترودها از همديگر به اندازه 2 برابر عمق الكترود مورد توجه قرار گيرد.
ب) الكترود اساسي ارت بصورت الكترودهاي افقي:
در جاهايي كه فضاي افقي لازم وجود دارد بخصوص در محوطه ها و يا در جاهائي كه با زمين سنگلاخي و با مقاومت ويژه خيلي بالايي روبرو باشيم ميتوان از الكترود افقي كه بصورت شكل هاي كمربندي، مستقيم و يا مستطيل و شبكه پنجره اي كه در عمق بين 0.5 تا 0.8 متري سطح زمين قرار داده ميشود استفاده نمود .در صورت نياز، براي دست يابي به مقاومت كمتر ميتوان خاك اطراف الكترود را با مواد كاهنده مقاومت تعويض نمود.
الكترود ارت ساده (فقط براي وصل به هادي خنثاي(نول) فشار ضعيف)
در مواردي كه تعداد مشتركان در سيستم توزيع برق زياد باشند، ميتوان با احداث تعدادي الكترود ساده تر و با مقاومت بيشتر به مقاومت ارت مطلوب، دست يافت.

الكترود زمين ساده ميتواند از يك ميله يا يك لوله بصورت قائم در زمين كوبيده و يا دفن شود .در حالت دفني براي لوله و يا ميله چاهي حداقل به عمق 2متر حفر ميشود و پس از قرار دادن ميله يا لوله در وسط چاه، فضاي اطراف الكترود با مواد كاهنده مقاومت پر ميگردد .در محل خروج ميله يا لوله از زمين يك چاهك بتني يا آجري با ابعاد 30 سانتي متر ايجاد گرديده و سر لوله يا ميله حداقل 20 سانتي متر بالاتر از كف چاهك قرار ميگيرد .چاهك با يك دريچه فلزي متصل به چهارچوب بسته مي شود .سر لوله و يا ميله با بست مخصوص و يا بوسيله جوش به هادي اتصال زمين متصل ميگردد.
جنس هادي اتصال زمين و الكترود ميله اي يا لوله اي و بست مخصوص اتصال بايد با هم ديگر هم خوان باشند (به جدول فلزات قابل همبندي مراجعه شود) و نبايد از جنس آلومينيوم يا آلياژهاي آن باشد .هادي اتصال زمين از محل اتصال به الكترود تا محل ترمينال اصلي اتصال ارت بايد قابل رويت باشد و يا اين هادي براي محفوظ ماندن از درون يك لوله غير فلزي محافظ عبور داده شده باشد و بايد بصورت دوره اي چاهك و هادي اتصال زمين و اتصالات آن از نظر محكم بودن و خوردگي و زنگ زدگي مورد بازديد قرار گيرد.
براي كاهش مقاومت الكترود ساده ارت در صورت نياز ميتوان هم با افزايش طول ميله و يا لوله و يا ايجاد دو يا چند الكترود ساده مشابه و موازي بستن آن ها به هم اقدام نمود .رعايت فاصله بهينه بين اين الكترودها به ميزان حداقل 2 برابر عمق هر الكترود مورد توجه قرار گيرد.
در صورت استفاده از روش دفني (حفر چاه) براي الكترود زمين ساده، مي توان از انواع الكترود استفاده نمود. شرايط استفاده از 1 يا 2 الكترود ارت براي حفاظت سيستم و ايمني براي تامين ايمني در شبكه پست برق، برق فشار متوسط و فشار ضعيف بسته به شرايط و امكانات، نياز به استفاده از 2 يا 1الكترود ارت ميباشد و عمدتاً الكترودهاي فوق الذكر در پست برق و يا محوطه همجوار آن اجرا و نصب مي شود.
مقررات اضافي مربوط به هاديهاي حفاظتي، هم بندي ها و اتصال ارت از لوله هاي فلزي آب، گاز، انواع ديگر سوخت رساني، سيستم برودتي و حرارتي و غيره به عنوان الكترود زمين يا اصل هادي هاي حفاظتي يا هادي هاي ارت نبايد استفاده كرد.
البته از نظر هم بندي، بايد لوله هاي فلزي گوناگوني را كه در ساختمان كار گذاشته ميشوند به هادي حفاظتي متصل كرد .هادي هاي حفاظتي بايد در برابر خرابي هاي مكانيكي، شيميايي و الكتروديناميكي حفاظت شده باشد .اتصالات هادي حفاظتي از هر نوع بايد مطمئن و محكم باشند و هدايت جريان آن ها بي نقص باشد .هيچ نوع كليد يا وسيله حفاظتي نبايد در مسير هادي هاي حفاظتي و يا حفاظتي –خنثي وجود داشته باشد.
از بدنه هاي هادي كه در مسير هادي حفاظتي قرار مي گيرند نبايد به عنوان قسمتي از مسير هادي حفاظتي استفاده شود.
هادي اتصال ارت
هادي اتصال زمين آن قسمت از سيستم ارت است كه الكترود ارت را به ترمينال اصلي آن وصل ميكند، حداقل سطح مقطع، نوع و جنس هادي اتصال ارت كه در مقابل اثرات الكتروشيميايي (خوردگي و زنگ زدگي)، تنش ها و صدمات مكانيكي حفاظت نشده باشند، براساس جدول انواع الكترود انتخاب مي گردد.

در نقطه اتصال هادي اتصال زمين به الكترود ارت از يك قطعه هادي به عنوان هادي رابط قابل بازشدن و جداشدن به منظور انجام آزمايشات و اندازه گيري هاي لازم با سطح مقطع، نوع و جنس هادي اتصال زمين استفاده ميشود.
استفاده از آلومينيوم به عنوان هادي اتصال زمين مجاز نمي باشد.
آن قسمت از هادي اتصال زمين كه در تماس با خاك و يا به صورت دفني در خاك يا بتن باشد، جزء الكترود ارت محسوب ميشود.

حفاظت هادي اتصال زمين در مقابل اثرات الكتروشيميايي (خوردگي و زنگ زدگي)، تنش ها و صدمات مكانيكي در محيط نصب، در اكثر موارد امكان پذير نيست، بدين جهت توصيه ميشود كه بمنظور افزايش حاشيه ايمني در برابر عوامل مذكور براي انتخاب حداقل سطح مقطع هادي اتصال زمين به مقادير جدول انواع الكترود اكتفا شود.
ترمينال اصلي اتصال ارت
يك ترمينال اصلي و يا شينه اصلي اتصال ارت براي اتصال ارت حفاظتي در تاسيسات و يا اتصال ارت سيستم برق بايد در محل ورود برق به ساختمان در نقطه سرويس مشتركین (كنتور) يا تابلوي برق اصلي ترانسفورماتور (در صورت وجود) نصب شود تا علاوه بر هادي اتصال زمين (الكترود ارت) هادي هاي زير نيز به آن وصل شوند.

PEN يا هادي هاي مشترك ارت –نول

الف) هادي هاي ارت
ب) هادي هاي نول براي حالتي كه در نقطه سرويس مشترك اتصال ارت حفاظتي نصب شده باشد.
پ) هادي هاي هم بندي اصلي براي هم ولتاژ كردن
ت) در صورت وجود سيستم صاعقه گير در طرح، هادي هم بندي سيستم صاعقه گير از طريق ترمينال  آن به ترمينال يا شينه اصلي اتصال ارت وصل ميشود .
ث) در صورت وجود سيستم ارت ، اين سيستم نيز به ترمينال يا شينه اصلي ارت وصل و هم بندي مي گردد.
ترمينال يا شينه اصلي ارت بايد به نحوي ساخته و نصب شود كه باز كردن هادي اتصال ارت از آن، براي انجام اندازه گيري هاي دوره اي مقاومت زمين، امكان پذير باشد .اتصال هادي اتصال زمين به ترمينال يا شينه اصلي ارت و الكترود ارت بايد قابل اطمينان و محكم باشد و نسبت به برقراري پيوستگي الكتريكي آن نبايد هيچ شكي وجود داشته باشد.
حداقل سطح مقطع شينه اصلي ارت با هادي مس برابر 50 ميلي متر مربع مي باشد. اگر در ساختمان هاي بزرگ و وسيع كه بيش از 1 ترمينال يا شينه اصلي ارت وجود دارد بايد اين ترمينال ها به هم متصل گردند.
TN مشخصه هاي اصلي سيستم ارت
مقاومت الكتريكي اتصال به ارت
كل مقاومت الكتريكي نقطه خنثي يا هادي نول يك سيستم TN براي هر نوع منبع تغذيه، اعم از ترانسفورماتور يا ژنراتور نسبت به جرم كلي زمين، نبايد از 2 اهم تجاوز كند .مقاومت كل دو اهم را ممكن است علاوه بر اتصال ارت پست يا نيروگاه، از طريق احداث اتصال زمينهاي مكرر و اضافي در طول شبكه توزيع، و وصل هادي ارت يا هادي ارت –نول اين خطوط به ارت ، تأمين كرد .

شكل اتصال زمين حفاظتي مكرر و اضافي

شكل اتصال ارت حفاظتي مكرر و اضافي

لازم به توضيح است كه در شكل بالا مقاومت معادل حداكثر 2 اهم باشد .در مورد ساختمان هاي مرتفع كه امكان ايجاد اتصال زمينهاي مكرر وجود ندارد، بايد براي هم ولتاژ كردن ، هم بندي اضافي انجام شود
سطح مقطع هادي مشترك ارت –نول
سطح مقطع هادي مشترك هادي ارت –نول PEN در تاسيسات نصب ثابت به دلايل تنشهاي مكانيكي  (بريدگي و قطع احتمالي در برابر فشار و صدمات مكانيكي) نبايد از 10 ميلي مترمربع براي هادي مسي و 16 ميلي مترمربع براي هادي آلومينيومي، كمتر باشد .در اين صورت مدارهاي سه فاز 4 رشته اي و مدارهاي تك فاز 2رشته اي TN-C خواهند بود.
در غير اين صورت بايد از يك هادي به عنوان ارت و از يك هادي ديگر نيز به عنوان نول استفاده شود و در اين صورت مدارهاي سه فاز 5 رشته اي و مدارهاي تك فاز 3 رشته اي خواهند بودTN-C.

ممنوع بودن وصل مجدد هادي هاي ارت و نول پس از تفكيك:
اگر در نقطه اي از تأسيسات، هادي مشترك ارت–نولPEN تفكيك شده و از آن به بعد هادي هاي ارت PE و نول N به طور جداگانه كشيده شوند، نبايد در هيچ نقطه ديگري بين اين 2 هادي تماس يا اتصال الكتريكي  برقرار كرد .در نقطه تفكيك ، هادي مشترك ارت –نول PEN بايد به شينه مربوط به هادي ارت وصل شود.
لزوم دقت در نصب هادي هاي نول و ارت
هادي نول (N)هادي مشترك ارت –نول PEN يا هادي حفاظتي PE بايد با همان عايق بندي و دقتي كه در نصب هادي هاي فاز به عمل ميآيد نصب شود و در مدارهايي كه هادي ارت جدا از هاديهاي فاز مي باشد بايد هادي ارت همراه با مدار اصلي كشيده شود.
هم بندي اصلي براي هم ولتاژ كردن
در هر ساختمان يك هم بندي اصلي بايد كليه قسمت هاي زير را از نظر الكتريكي به يكديگر وصل كند:
الف) هادي ارت اصلي(PEN يا PE )
ب) هادي نول(N)
پ) لوله هاي اصلي فلزي آب
ت) لوله هاي اصلي گاز
ث) لوله هاي فلزي اصلي و يا بالارو (رايزرها) تأسيسات از هر نوع از قبيل سيستمهاي برودتي و حرارتي، فاضلاب و غيره
ج) ريلهاي كابين و ريل هاي وزنه تعادل آسانسورهاي كشش و جك آسانسورهاي هيدروليكي
چ) قسمت هاي اصلي فلزي ساختمانها (اسكلت فلزي و آرماتورهاي بتن مسلح فونداسيون)
ح) الكترودهاي اصلي و فرعي اتصال زمين
الزام به استفاده از سيستم اتصال ارت عملياتي كه توسط استانداردهاي معتبر و يا توسط سازندگان دستگاه هاي الكترونيكي سيستمهاي جريان ضعيف از جمله تجهيزات مركز كامپيوتر و يا مركز داده، مركز تلفن، مخابرات و ارتباطات و غيره، به منظور تضمين كاركرد صحيح و قابل اطمينان تجهيزات سيستم هاي مذكور تعيين مي گردد.
اتصال زمين عملياتي اين سيستمها بايد در نهايت به ترمينال اصلي اتصال ارت  که در شكل زير نشان داده شده است وصل شود.

طرحواره نحوه اتصال الكترودهاي اتصال زمين حفاظتي، عملياتي و صاعقه گير

طرحواره نحوه اتصال الكترودهاي اتصال زمين حفاظتي، عملياتي و صاعقه گير

طرحواره عمومي روش غلط (الكترودهاي اتصال زمين مجزا از هم) و روش صحيح (الكترودهاي اتصال زمين متصل به هم) و همچنين نحوه اتصال الكترودهاي اصلي اتصال ارت حفاظتي، عملياتي و صاعقه گير به ترمينال اصلي اتصال ارت در شكل بالا نشان داده شده است.

سيستم همبندي اصلي و نيز سيستم همبندي اضافي در حمام و دوش براي هم ولتاژ كردن در ساختمانها در شكل زير نشان داده شده است

طرحواره عمومي هم بندي اصلي و اضافي براي هم ولتاژ كردن

طرحواره عمومي هم بندي اصلي و اضافي براي هم ولتاژ كردن سیستم ارت

جدول شرح علائم استفاده شده در شكل بالا
c قسمت هاي هاديهاي بيگانه(شامل گروههاي C7 , C6 , C5 , C4 , C3 , C2 , C1)
c1 لوله هاي آب فلزي محوطه
c2 لوله هاي فاضلاب فلزي محوطه
c3 لوله هاي گاز فلزي محوطه عايق شده (با عايق جداكننده)
c4 قسمت هاي اصلي فلزي ساختمانها (اسكلت فلزي و آرماتورهاي بتن مسلح فونداسيون)
c5 لوله هاي اصلي فلزي سيستمهاي برودتي و حرارتي، آب، فاصلاب و ريلها و يا جك آسانسورها و غيره
c6 لوله فلزي آب در حمام و دوش
c7 لوله فلزي فاضلاب در حمام و دوش
D عايق جداكننده لوله هاي گاز محوطه
MDB تابلو توزيع اصلي
DB تابلو توزيع فرعي
MET ترمينال يا شينه اصلي اتصال زمين
SEBT ترمينال يا شينه هم بندي اضافي
T1 الكترود زمين
T2 الكترود زمين سيستم صاعقه گير (در صورت نياز)
LPS سيستم صاعقه گيرسيستم صاعقه گير
PE ترمينال اتصال زمين حفاظتي در تابلو توزيع
PE/PEN ترمينال اتصال زمين حفاظتي – خنثي در تابلو توزيع اصلي
M بدنه هادي دستگاهها و تجهيزات الكتريكي
1 هادي حفاظتي (PE)
A1 هادي حفاظتي ((PEو يا هادي حفاظتي –خنثيPEN از تابلو توزيع اصلي (براي موارد مورد نياز)
2 هادي هم بندي جهت اتصال به ترمينال اصلي اتصال زمين
3 هادي هم بندي براي هم بندي اضافي
4 هادي نزولي سيستم صاعقه گير (LPS)
5 هادي اتصال زمين

علاوه بر لوله هاي فلزي آب و فاضلاب در حمام، مواردي از قبيل قطعات و بدنه هاي فلزي، ساير لوله هاي فلزي سيستم هاي موجود و غيره در حمام و دوش نيز به ترمينال هم بندي اضافي حمام و دوش وصل ميگردد.
علت عدم انشعاب گيري هادي هم بندي اضافي جهت اتصال به ترمينال يا شينه هم بندي اضافيSEBT ازترمينال بدنه هادي دستگاه الكتريكي نصب ثابت و موجود در محل هم بندي، در نظر PE اتصال زمين متصل به هادي حفاظتي گرفتن مشكلات اجرايي اتصال و انشعاب گيري هادي هم بندي اضافي از ترمينال ارت بدنه هادي دستگاه الكتريكي مي باشد .در صورتي كه امكان اجرا وجود داشته باشد، اجراي اين اتصال (مدار 3) به جاي اتصال به تابلو توزيع فرعي(DB) ، ترجيح خواهد داشت.
ترمينال اتصال زمين متصل به هادي حفاظتيPE بدنه هادي دستگاه الكتريكي نصب ثابت M عموما به عنوان ترمينال هم بندي اضافي جهت اجراي سيستم هم بندي اضافي براي هم ولتاژ كردن پايه فلزي نصب دستگاه و غيره نيز، مورد استفاده قرار مي گيرد.
هم بندي اضافي براي هم ولتاژ كردن ارت :
چنانچه كمترين شكي نسبت به كارايي وسايل قطع خودكار مدار، (فيوزها، انواع كليدهاي خودكار) وجود داشته باشد، بايد از هم بندي اضافي براي هم ولتاژ كردن استفاده كرد .هم بندي اضافي ممكن است كليه تأسيسات، قسمتي از آن و يا يك دستگاه يا وسيله يا محل را در برگيرد.
هم بندي اضافي براي هم ولتاژ كردن بايد كليه قسمتهاي هادي يا فلزي را كه به طور همزمان در دسترس اند، در بر گيرد از جمله:
الف) كليه بدنه هاي هادي دستگاه ها و لوازم نصب ثابت
ب) قسمت هاي هادي بيگانه از هر نوع
پ) قسمت هاي فلزي قابل دسترس در ساختمانها مانند اسكلت فلزي و غيره
در صورت نياز به ايجاد هم بندي اضافي در هر قسمت از ساختمان، ترمينال يا شينه هم بندي اضافي آن قسمت توسط PE هادي هم بندي اضافي به ترمينال يا شينه ارت PEتابلو برق تغذيه كننده مدارهاي آن قسمت متصل مي گردد.
قطع خودكار مدار در اثر اتصال كوتاه
قطع خودكار مدار، در زماني مجاز، مهم ترين مشخصه هر سيستم الكتريكي است .بنابراين از نظر ايمني در صورت بروز اتصالي بين يك هادي فاز و يكي از مدارهاي زير، قطع خودكار مدار، در زماني مجاز، الزامي است.
الف) بدنه هاي هادي
ب) هادي ارت (PE)
پ) هادي ارت –نول(PEN)
ولتاژ ظاهر شده برروي بدنه هاي هادي در اثر اتصالي نبايد هيچگاه به مدتي طولاني از 50 ولت تجاوز كند و هر چه اين ولتاژ بيشتر باشد، لازم است تغذيه مدار در زماني كوتاهتر قطع شود.
براي رسيدن به اين هدف لازم است رابطه زير برقرار باشد:ولتاژ ظاهر شده برروي بدنه هاي هادي در اثر اتصالي
كه در آن رابطه:
Za: امپدانس حلقه اتصال كوتاه از منبع تغذيه (هادي فاز +هادي ارت  يا هادي ارت –نول +فاز دیزل ژنراتور يا ترانسفورماتور)، برحسب اهم، Za را ميتوان از راه محاسبه يا به طريق اندازه گيري بدست آورد.
Ia: شدت جريان اتصال كوتاهي است برحسب آمپر كه وسيله حفاظتي را در زماني مجاز قطع خواهد كرد.
Uo:ولتاژ بين هادي فاز و ارت سيستم كه برابر % 95 ولتاژ نامي ميباشد(ولتاژ نامي برابر 230 ولت). 
حداكثر مجاز زمان قطع در صورت بروز اتصال كوتاه بين يك هادي فاز و بدنه با هادي ارت و يا هادي ارت –نول در جدول زير نشان داده شده است.

حداكثر مجاز زمان قطع در صورت اتصال كوتاه بين هادي فاز و بدنه يا هادي حفاظتي و يا هادي حفاظتي -خنثي
سيستم نيرو ولتاژ نامي

250≥U0>120

حداكثر مجاز زمان قطع (ثانيه)
TN براي مدارهاي نهايي با وسيله حفاظتي تا 32 آمپر 0/4
براي مدارهاي توزيع غير از نهايي 5
TT براي مدارهاي نهايي با وسيله حفاظتي تا 32 آمپر 0/2
براي مدارهاي توزيع غير از نهايي 1

تبصره: سيستم TTفقط از نظر مقايسه نشان داده شده است .اگر در يك سيستمTT هم بندي كامل بين همه سيستم هاي لوله كشي و سازه هاي ديگر انجام شده باشد مي توان در آن از مقادير مربوط به سيستمTNاز جدول بالا استفاده نمود .

نظر به اينكه فيوزها و كليدهاي خودكار با توجه به ملاحظاتي مانند شدت جريان بار، شدت جريان راه اندازي و غيره انتخاب ميشود .لازم است پس از انجام انتخاب اوليه نسبت به كارآيي آ نها از نظر ايمني طبق رديف فوق اقدام شود .
چنانچه مقدار جريان اتصال كوتاه براي قطع وسيله حفاظتي در شرايط موجود و قطع در زمان مناسب كافي نبود، بايد از يك يا چند روش زير استفاده شود:
الف) سطح مقطع مدار تغذيه بزرگتر انتخاب شود تا امپدانس حلقه اتصال كوتاه كمتر شود و جريان اتصال كوتاه به مقدار كافي افزايش يابد.
ب) به جاي وسيله حفاظتي انتخاب اوليه از وسيله حفاظتي مناسب تر استفاده شود.
پ) در صورت عدم امكان تامين شرايط بند الف و ب فوق الذكر، از هم بندي اضافي براي هم ولتاژ كردن ارت استفاده شود .
روش اخير مطمئن ترين راه جلوگيري از برق گرفتگي در همه موارد است.
در سيستم هايTN وصل مستقيم بدنه هاي هادي به الكترود زمين مستقل، يعني الكترودي كه مستقل از اتصال زمين نول باشد، ممنوع است .جز در مواردي كه مدارهاي تغذيه توسط كليدهاي جريان باقيمانده RCD حفاظت شود كه در اينصورت، مدار تغذيه كننده تجهيزات بايد داراي هاديهاي ارت و نول مجزا بوده و مقاومت الكترود مستقل نيز در رابطه زير صدق كند:

مقاومت الكترود زمين مستقل نسبت به جرم كلي زمين، برحسب اهم 
كه در آن رابطه:
RA:مقاومت الكترود زمين مستقل نسبت به جرم كلي زمين، برحسب اهم 
I: برحسب آمپر جريان عامل كليد جريان باقيماندهRCD
UL: حداكثر ولتاژ تماس مجاز، برحسب ولت (براي محيطهاي عادي 50 ولت)
سطح مقطع هادي نول
سطح مقطع هادي خنثي (سيستم سه فاز) نبايد از مقادير ارائه شده در جدول زير كوچكتر باشد:

سطح مقطع هادي خنثي

هادي هاي فاز و نول بايد از يك جنس باشند.
جنس هادي هاي فاز و نول مدارهاي نهايي (روشنايي، پريز و غيره) بايد از مس باشد.
استفاده از كابل يا هادي آلومينيومي در شبكه توزيع و تغذيه مياني با رعايت اين شرط كه هادي فاز آن بزرگتر یا مساوي 25 ميلي متر مربع بلامانع ميباشد.
در صورت وجود ضريب توان هاي متفاوت فازها، عدم تعادل بارها و يا وجود هارمونيك ها، سطح مقطع هادي خنثي در اين موارد معادل حداقل هادي فاز و يا حتي از آن بيشتر بايد انتخاب شود.
در صورتي مي توان از كليد يا وسيله حفاظتي در مسير هادي خنثي استفاده كرد كه كنتاكت مربوط به هادي نول قبل از هادي يا هادي هاي فاز وصل و در موقع قطع، بعد از جدايي فاز قطع شود .در غير اينصورت از هيچ نوع كليد و يا به وسيله حفاظتي كه شرايط مذكور را نداشته باشد نبايد در مسير هادي نول استفاده شود.
سطح مقطع هادي ارت ، ارت –نول
سطح مقطع هادي ارت ، بايد با توجه به شرايط زير انتخاب شود:
الف) قطع مطمئن كليد حفاظتي مدار در حداقل جريان اتصال كوتاه فاز به هادي در زمان مجاز
ب) تحمل حداكثر جريان اتصال كوتاه با توجه به زمان قطع كليد (حداكثر 5ثانيه)
در صورت رعايت بندهاي الف و ب و انجام محاسبات لازم براي تعيين سطح مقطع هادی حفاظتي براساس استانداردهايIEC57-5-60364 نتايج به دست آمده از محاسبات مبناي تعيين سطح مقطع هادي حفاظتي قرار خواهد گرفت .در غير اينصورت و عدم انجام محاسبات و يا عدم تامين شرايط فوق الذكر، جدول بالا مبناي تعيين حداقل سطح مقطع هادي حفاظتي خواهد بود.
سطح مقطع هادي حفاظتي –خنثي PEN نبايد از 10 ميلي متر مربع براي هادي مس و 16 ميلي متر مربع براي هادي آلومينيومي كمتر باشد
چنانچه جنس هادي حفاظتي از جنس هادي فاز نباشد در اين حالت حداقل سطح مقطع هادي حفاظتي بايد داراي هدايت الكتريكي برابر هادي هم جنس به دست آمده از جدول بالا باشد.
براي هادي حفاظتي –خنثي رعايت بندهاي ذكر شده نيز الزامي است.
براي مدارهايي كه هادي حفاظتيPE آن همراه مدار (رشته اي از كابل يا رشته اي از يك مدار در داخل لوله) نبوده و در يك مسير و به صورت جدا اجرا شده باشد، سطح مقطع آن نبايد از مقادير زير كوچكتر باشد:
الف) 2.5 ميلي متر مربع براي هادي مسي يا 16 ميلي متر مربع براي هادي آلومينيومي، اگر هادي حفاظتي از حفاظت مكانيكي كافي برخوردار باشد .

ب) 4 ميلي متر براي هادي مسي يا 16 ميلي متر مربع براي هادي آلومينيومي، اگر هادي حفاظتي از حفاظت مكانيكي برخوردار نباشد .
هادي حفاظتيPE همراه مدار (مدارهاي داخل لوله و مجراها) بايد هادي عايق دار باشند .در موارد ديگر نيز مانند مدارهاي داخل كانال و سيني و نردبان كابل ها، به منظور حفاظت در برابر خوردگي و امكان شناسايي آن هادي لازممي نمايد كه از هادي عايق دار براي هادي حفاظتيPE استفاده شود.
در صورت اجبار، چنانچه هادي حفاظتي به صورت مشترك براي دو يا چند مدار مورد استفاده قرار گيرد، بايد سطح مقطع هادي حفاظتي معادل با بزرگترين سطح مقطع هادي حفاظتي مدارها انتخاب گردد.

جدول سطح مقطع هادي حفاظتي

سطح مقطع هادي هم بندي
سطح مقطع هادي هم بندي اصلي به قرار زير مي باشد:
الف) سطح مقطع هادي هم بندي اصلي نبايد از 6ميلي مترمربع براي هادي مسي، 16 ميلي مترمربع براي هادي آلومينيومي و 50 ميلي مترمربع براي هادي فولادي كوچكتر باشد.
ب) از طرف ديگر سطح مقطع هادي هاي حفاظتي در تاسيسات هر چه باشد، لزومي نخواهد داشت سطح مقطع هادي هم بندي از 25 ميلي متر مربع براي مسي و يا سطح مقطع معادل آن (از نظر هدايت الكتريكي) براي آلومينيوم و فولاد بزرگتر باشد.
پ) بين دو سطح مقطع بندهاي الف و ب سطح مقطع هادي هم بندي اصلي نبايد از نصف سطح بزرگترين هادي حفاظتي در تاسيسات و متصل به ترمينال اصلي اتصال زمين كوچكتر باشد.
هادي هاي هم بندي اصلي به ترمينال اصلي يا شينه اصلي اتصال زمين وصل م يگردند .
سطح مقطع هاديهاي هم بندي اضافي
سطح مقطع هادي هم بندي اضافي نبايد از مقادير زير كوچكتر باشد:
الف) 2.5 ميلي مترمربع براي هادي مسي يا 16 ميلي مترمربع براي هادي آلومينيومي، اگر هادي هم بندي اضافي از حفاظت مكانيكي برخوردار باشد.
ب) 4 ميلي مترمربع براي هادي مسي يا 16 ميلي مترمربع براي هادي آلومينيومي، اگر هادي هم بندي اضافي از حفاظت مكانيكي برخوردار نباشد.
تبصره: در حمام و دو شها سطح مقطع هادي هم بندي نبايد از 4ميلي مترمربع براي هادي مس كمتر باشد.

سطح مقطع هادي هم بندي اضافي كه بدنه هادي 2 دستگاه الكتريكي را به هم وصل ميكند نبايد  از سطح مقطع كوچكترين هادي حفاظتي PE يا PEN در مدار تغذيه كننده و متصل به بدنه هاي هادي 2 دستگاه مذكور كوچكتر باشد .
حداقل سطح مقطع هادي هم بندي اضافي كه بدنه هادي دستگاهها و تجهيزات الكتريكي را به قسمتهاي هادي بيگانه وصل مي كند نبايد از نصف سطح مقطع هادي حفاظتي در مدار تغذيه كننده دستگاه الكتريكي كوچكتر باشد.
مي توان اجزاي فلزي ساختمان را به عنوان قسمتي از مسير هم بندي به تنهايي يا همراه با هاديهاي ديگر به عنوان هادي هم بندي اضافي به كار گرفت.
هادي هم بندي براي هم ولتاژ كردن (اصلي و اضافي) مي تواند به صورت بدون عايق (لخت) اجرا گردد .ولي لازم به ذكر است كه استفاده از هادي عايق دار براي اين منظور ممنوعيت مقرراتي ندارد.
در آشپزخانه منازل مسكوني الزامي به هم بندي اضافي نيست .چنانچه كمترين شكي نسبت به كارايي قطع وسايل خودكار مدار وجود داشته باشد در اينصورت از هم بندي اضافي براي هم ولتاژ كردن استفاده مي گردد الكترود زمين براي انشعاب برق فشار ضعيف اعم از اينكه انشعاب برق مشترك برق تكفاز باشد يا سه فاز، بايد حداقل 1اتصال زمين ايمني براي آن پيش بيني شود .
در شهرها، شهركها و مجموعه ها با توجه به شرايط ذكر شده در زير، الكترودهاي اتصال زمين بايد از نوع اساسي يا از نوع ساده باشد .در ساير موارد انتخاب با مجري مقررات خواهد بود.
الف) براي مشتركان با كنتور (تكفاز يا سه فاز تا 32 آمپر) يك الكترود زمين ساده با حداقل عمق 2متر در زمين بكر استفاده شود.
ب) براي مشتركان با كنتور برق از 32 آمپر بالاتر تا 75 آمپر سه فاز يا مجموعه هاي داراي چندين مشترك كه كنتورهاي آ نها در يك نقطه متمركز باشد و جمع جريان هاي نامي كنتورهاي هر فاز با اعمال ضريب همزماني، از 75 آمپر تجاوز نكند از يك الكترود زمين ساده به عمق 4متر يا دو الكترود زمين به عمق 2متر و حداقل فاصله 4متر از يكديگر در زمين بكر استفاده شود.
پ) براي مشتركان با كنتور بيش از 75 آمپر سه فاز يا مجموعه هاي داراي چندين مشترك كه كنتورهاي آ نها در يك نقطه متمركز باشد و جمع جريان هاي نامي كنتورهاي هرفاز با اعمال ضريب همزماني از 75 آمپر تجاوز كند يك اتصال زمين اساسي يا اتصال زمين مشابه پست ترانسفورماتور تغذيه كننده آن استفاده شود.
ت) در مورد مجموعه هايي كه كنتورهاي برق آ نها در بيش از يك نقطه متمركز يا بصورت انفرادي نصب شده و فاصله آن ها نيز بيش از 8متر باشد، هر نقطه تمركز يا كنتور انفرادي يك مشترك به حساب مي آيد و در مورد آن ها طبق بندهاي الف –ب –پ فوق الذكر عمل خواهد شد.
الكترود يا الكترودهاي زمين پست ترانسفورماتور
براي حفاظت سيستم و تأمين ايمني، هر پست ترانسفورماتور بايد مجهز به اتصال زمينهاي مطمئن باشد .مقاومت كل اتصال زمين هادي نقطه خنثي يا هادي حفاظتي –خنثي PEN نبايد از 2 اهم تجاوز كند.

در نزديكي هر پست بايد حداقل يك اتصال زمين اساسي احداث شود .اتصال زمينهاي ديگر بايد در ادامه خطوط تغذيه كننده يا تابلوهاي اصلي بعد از پست ترانسفورماتور (نقاط تغذيه مشتركين) احداث شوند .انتخاب نوع اتصال زمين با توجه به بخش قبل (الكترود زمين انشعاب فشار ضعيف) به عمل مي آيد.
در پست برق هر دو ولتاژ متوسط ( 11 ، 20 و 33 كيلوولت)و فشار ضعيف 400/231 ولت در كنار هم وجود دارند .در صورت اتصال كوتاه بين يكي از فازهاي فشار متوسط با بدنه هادي تجهيزات فشار متوسط، حوزه اثر اين اتصالي در شبكه فشار ضعيف نيز تا دورترين نقطه ادامه خواهد داشت(دورترين تجهيز مصرفي از پست)، بنابراين براي تامين ايمني و حفاظت سيستم برق فشار متوسط و فشار ضعيف و نيز پست برق بسته به شرايط محيطي، فضاي اختصاص يافته به پست برق و نيز ورودي و خروجي خطوط برق فشار متوسط و فشار ضعيف (خطوط هوايي و زميني) لازم است كه يكي از گزينه هاي زير جهت 2 الكترود اتصال زمين و يا 1 الكترود براي حفاظت سيستم و ايمني، بسته به شرايط و امكانات، انتخاب و اجرا شوند.
1.در صورتي كه امكان احداث 2 الكترود زمين (به منظور حفاظت سيستم و ايمني) مستقل از هم، از نظر شرايط و امكانات فراهم باشد .به طوري كه:
الف) فاصله بين 2 الكترود زمين فشار متوسط و فشار ضعيف كمتر از 20 متر نباشد (براي جلوگيري از اثر حوزه ولتاژ روي همديگر – گراديان ولتاژ) .اين موضوع در صورت وجود الكترود زمين برق فشار متوسط در ساختمان پست برق موجود در همسايگي ساختمان مورد احداث و يا برعكس نيز بايد رعايت گردد.
ب) هيچ گونه ارتباط هادي در فاصله بين 2 الكترود زمين وجود نداشته باشد (از قبيل لوله هاي آب، گاز و غيره دفن شده و همچنين فونداسيون بتن آرمه ساختمان ها)
چنانچه تفكيك عايقي تابلوهاي برق فشار ضعيف از تابلوهاي فشار متوسط، ترانسفورماتور و سازه فلزي پست برق تامين و تضمين شده باشد (مانند جداسازي تابلوي فشار ضعيف با كف پوش هاي عايق از اسكلت فولادي و تجهيزات فشار متوسط) بايد بدنه تابلوي فشار ضعيف و نقطه خنثاي فشار ضعيف به الكترود زمين ايمني (دورتر از سازه پست، با فاصله حداقل 20 متر) متصل شود و كليه بدنه هاي تابلوي فشار متوسط، ترانسفورماتور و كليه قطعات فلزي سازه پست به الكترود اتصال زمين حفاظتي (داخل يا مجاور پست) متصل گردد.
چنانچه امكان تفكيك و جداسازي عايقي تابلوهاي برق فشار ضعيف ازتجهيزات برق فشار متوسط و سازه فلزي پست برق وجود نداشته باشد.
در اين حالت بايد بدنه تابلوهاي فشار ضعيف و بدنه هاي تابلوهاي فشار متوسط و ترانسفورماتورها (تجهيزات فشار متوسط) و همچنين كليه اجزاي فلزي سازه پست برق به الكترود زمين حفاظتي متصل گردد و نقطه خنثاي فشار ضعيف با استفاده از كابل و غلاف كابل غير فلزي (ايزوله از تماس با زمين و اجزاء فلزي) به الكترود اتصال زمين ايمني در فاصله حداقل 20 متري از پست برق اتصال داده شود.
در حالتي كه پست برق داراي 2 الكترود اتصال زمين به منظور حفاظت سيستم و ايمني باشد و بدنه تابلوهاي برق فشار ضعيف همراه با بدنه تابلوها و تجهيزات فشار متوسط به الكترود زمين حفاظتي و نقطه خنثي برق فشار ضعيف به الكترود زمين ايمني متصل باشد تابلوهاي برق فشار ضعيف بايد با درجه عايق بندي بالاتري نسبت به ولتاژ اسمي بين فاز و خنثي انتخاب شده و براي سطح عايق بندي و زمان قطع كليد فشار متوسط در اين حالت، بايد موارد جدول زير رعايت گردد.

جدول سطح عايق بندي و زمان قطع كليد فشار متوسط

Un:ولتاژ اسمي بين فاز و خنثي در طرف فشار ضعيف          t:مدت زمان برحسب ثانيه

در صورتي كه احداث 2 الكترود زمين مستقل امكان پذير نباشد، بايد از 1 الكترود اتصال زمين مشترك براي هر 2 منظور حفاظت سيستم و ايمني استفاده كرد .در اين حالت مقاومت كل الكترود زمين نسبت به جرم زمين نبايد از 1 اهم تجاوز نمايد.
چنانچه در يك پست برق خطوط ورودي و خروجي برق فشار متوسط همگي كابلي باشند و طول هر يك از خطوط ورودي و يا خروجي به پست كمتر از 3كيلومتر نباشد .مي توان براي هر 2منظور حفاظت سيستم و ايمني از 1الكترود زمين استفاده كرد .لازم به ذكر است كه در صورتي كه طول هر يك از خطوط ورودي و يا خروجي به پست برق كمتر از 3كيلومتر باشد بايد از 2 الكترود زمين مستقل و مجزا از هم استفاده شود.
اگر همه يا قسمتي از كابلهاي متصل به پست برق اعم از فشار متوسط و برق فشار ضعيف داراي زره فولادي در پوشش لايه بيروني كابل بوده و اين زره فولادي در طول مسير كابل در تماس با زمين باشد و طول كل اين كابل ها 1 كيلومتر و يا بيشتر باشد، ميتوان براي هر 2 منظور حفاظت سيستم و ايمني از 1 الكترود زمين استفاده كرد.
تبصره: در صورت استفاده از 1 الكترود زمين براي هر 2 منظور حفاظت سيستم و ايمني در پست برق و تأمين يكي از موارد پست كابلي بندهاي قبل توصيه ميشود كه مقاومت كل سيستم در اين حالت ( 1 الكترود زمين) از 2 اهم تجاوز نكند.
چنانچه حتي يكي از خطوط برق فشار متوسط ورودي يا خروجي پست برق از نوع خط هوايي باشد، عليرغم مجهز بودن خط به برقگير بايد از 2 الكترود زمين به منظور حفاظت سيستم و ايمني، استفاده كرد و شرط مستقل بودن 2 الكترود از هم، بايد تامين شود .
چنانچه حتي بخشي از خطوط ورودي و يا خروجي برق فشار متوسط به پست برق در فاصله اي كمتر از 3كيلومتر از پست برق خط هوايي باشد (قسمتي از خط به صورت هوايي و قسمتي از خط به صورت كابل زميني) بايد از 2 الكترود زمين به منظور حفاظت سيستم و ايمني استفاده كرد و شرط مستقل بودن 2 الكترود از هم، بايد تامين شود
در تمام موارد فوق الذكر كه لزوم ايجاد 2 الكترود اتصال زمين به منظور حفاظت سيستم و ايمني، ضرورت پيدا كند ولي احداث 2الكترود مستقل از هم به هر دليلي امكان پذير نباشد، مي توان از 1 الكترود اتصال زمين براي پست ترانسفورماتور برق استفاده كرد .در اين حالت بايد تمام اجزاء فلزي مدفون در زمين در محدوده پست برق (مانند لوله هاي فلزي آب، گاز و تاسيسات، ميلگردهاي بتن آرمه و اسكلت فلزي و غيره) با هم ، هم بندي شده و نهايتاً به ترمينال يا شينه اصلي اتصال زمين الكترود زمين حفاظتي متصل گردد، مشروط بر اينكه مقاومت كل الكترود اتصال زمين نسبت به جرم كلي زمين نبايد از 1 اهم تجاوز كند.

تبصره: در صورت استفاده از 2 الكترود اتصال زمين به منظور حفاظت سيستم و ايمني، مقاومت كل الكترود اتصال

به زمين وصل م يكند، نسبت به زميني ايمني كه نقطه خنثي يا هادي خنثي ترانسفورماتور را در سيستم نيروي TN  جرم كلي زمين، نبايد از 2 اهم تجاوز كند.
حفاظت در برابر اضافه ولتاژ در پست هاي برق
براي جلوگيري از اضافه ولتاژ در شبكه برق فشار ضعيف به دليل بروز اتصال زمين در تجهيزات شبكه فشار متوسط و اثر آن در شبكه فشار ضعيف، موارد زير بايد رعايت شود:
الف) الكترود اتصال زمين قسمت برق فشار متوسط از الكترود اتصال زمين قسمت برق فشار ضعيف (متصل به نقطه خنثي ترانسفورماتور) مجزا و مستقل از هم اجرا گردد، كه در اين صورت پست برق داراي 2الكترود زمين مستقل خواهد بود .
تبصره : 1الكترودهاي اتصال زمين قسمت برق فشار متوسط و فشار ضعيف هر كدام بايد به ترمينال يا شينه اصلي زمين مخصوص خود وصل شوند.
تبصره : 2پيش بيني و اجراي الكترودهاي اتصال زمين مجزا و مستقل در پست برق، براي قسمت برق فشار متوسط و برق فشار ضعيف، يعني 2الكترود براي هر پست مطمئنتر از 1الكترود مشترك مي باشد.
ب) در صورتي كه به دلايل محدوديت هاي اجرايي و يا شرايط طرح، فاصله مناسب بين 2الكترود فراهم نشود و الكترودها در حوزه ولتاژ هم قرار گيرند و يا به دلايل وجود اجسام فلزي مدفون در محل ايجاد 2الكترود اتصال زمين مستقل امكان پذير نباشد، ايجاد الكترود مشترك براي سيستمهاي اتصال زمين برق فشار متوسط و برق فشار ضعيف
الزامي ميگردد .در اين صورت مقاومت الكتريكي اتصال زمين در 1الكترود مشترك براي سيستم هاي برق فشار متوسط و برق فشار ضعيف، نبايد از 1اهم تجاوز كند.
تبصره :در صورتي كه امكان دستيابي به مقاومت 1اهم در الكترود اتصال زمين مشترك امكان پذير نباشد، كليدهاي حفاظتي اتوماتيك تابلوهاي فشار متوسط در پست برق در زمان مناسب(در زماني كمتر يا سريع تر)، جريان اتصالي در شبكه فشار متوسط را قطع كند .
براي حفاظت مصارف 3فاز موتوري و يا ساير مصارف برقي ديگر كه قطع فاز و جابه جايي فاز به آ نها آسيب مي رساند، بايستي از رله كنترل فاز و يا هر مكانيسم مشابه ديگر، استفاده گردد.
وسايل و لوازم الكتريكي كه ممكن است در اثر كاهش احتمالي ولتاژ دچار آسيب ديدگي و خسارت شوند، بايد در مقابل كاهش ولتاژ حفاظت شوند
حفاظت در برابر اضافه ولتاژ ناشي از اثرات صاعقه
تجهيزات، دستگاه ها و سيستم هاي مختلف تاسيسات برقي از جمله دستگاه هاي الكترونيكي حساس و گران قيمت،شبكه هاي كامپيوتري و سيستمهاي فن آوري اطلاعاتIT كه امروزه در ساختمانهاي بزرگ و يا خاص بصورت گسترده مورد استفاده قرار ميگيرند، بايد در مقابل اضافه ولتاژ ناشي از اثرات صاعقه حفاظت گردند .اين تجهيزات حفاظتي اصطلاحاً برقگير حفاظتي ناميده ميشوند كه براي محدود كردن اثرات اضافه ولتاژ ناشي از صاعقه روي تاسيسات برق از جمله شبكه توزيع نيرو ، در تابلو ورودي برق اصلي و يا پست برق ساختمان و يا ساير تابلوهاي برق مورد استفاده قرار مي گيرند و داراي الزاماتي به قرار زير ميباشند:
الف) تجهيزات برقگير حفاظتي در صورت نياز، در اولين تابلو برق در نقطه ورودي و محل تحويل نيروي برق به ساختمان(سرويس مشترك) و يا در اولين تابلوي برق فشار ضعيف تابلوي اصليMDP در سيستم توزيع نيرو در نظر گرفته شود.
ب) اضافه ولتاژ ناشي از صاعقه به بعضي از دستگا ههاي الكترونيكي حساس و گران قيمت و يا مشابه آن ها، آسيب رسانده و كاركرد آن ها را مختل مينمايد .تابلوهاي تغذيه كننده دستگاه هاي فوق بايد علاوه بر دارا بودن ساير حفاظتهاي لازم ديگر، تجهيزات برقگير حفاظتي مخصوص به خود را نيز داشته باشد.
پ) تجهيزات برقگير حفاظتي در هر تابلوي برق بايد با يك برچسب مخصوص و دائمي مشخص شده باشد.
ت) تجهيزات برقگير حفاظتي براساس سطح و يا تراز ولتاژ حفاظت، جريان تخليه الكتريكي، جريان حداكثر و يا ضربه و ساير مشخصات ديگر آ نها انتخاب ميگردند.
تبصره :لازم به ذكر است كه در تاسيسات برق230/400ولت، سطح و يا تراز ولتاژ عملكرد برقگير حفاظتي  2.5 كيلوولت بيشتر نمي باشد.
محل قرارگيري وسيله حفاظتي و برقگير حفاظتي
محل قرارگيري وسيله حفاظتي و برقگير حفاظتي در سيستمهاي نيرويIT وTT ،TNدر شكل هاي زير نمايش داده شده است .

شكل طرحواره نصب برقگير حفاظتي در شبكه توزيع سيستم نيروي TN (سه فاز)

شكل طرحواره نصب برقگير حفاظتي در شبكه توزيع سيستم نيروي TN (سه فاز)

شكل طرحواره نصب برقگير حفاظتي در شبكه توزيع سيستم نيروي TT با قرارگيري برقگير حفاظتي در طرف تغذيه بار و بعد از كليد حفاظتي جريان باقي مانده (RCD)

شكل طرحواره نصب برقگير حفاظتي در شبكه توزيع سيستم نيروي TT با قرارگيري برقگير حفاظتي در طرف تغذيه بار و بعد از كليد حفاظتي جريان باقي مانده (RCD)

شكل طرحواره نصب برقگير حفاظتي در شبكه توزيع سيستم نيروي TT با قرارگيري برقگير حفاظتي قبل از كليد حفاظتي جريان باقي مانده (RCD)

شكل طرحواره نصب برقگير حفاظتي در شبكه توزيع سيستم نيروي TT با قرارگيري برقگير حفاظتي قبل از كليد حفاظتي جريان باقي مانده (RCD)

شكل طرحواره نصب برقگير حفاظتي در شبكه توزيع سيستم نيروي IT

شكل طرحواره نصب برقگير حفاظتي در شبكه توزيع سيستم نيروي IT 

توضيحات علائم شكلها به قرار زير است

3:ترمينال يا شمش اتصال زمين اصلي  4:برقگير حفاظتي
5:اتصال هادي حفاظتي به برقگير حفاظتي با گزينه هاي 5a یا 5b 6:تجهيزاتي كه بايد محافظت شود
7:كليد حفاظتي جريان باقي مانده f1:وسيله حفاظتي اصلي تابلو
RA:الكترود اتصال زمين تاسيسات f2: وسيله حفاظتي برقگير حفاظتي (به توصيه سازنده برقگير حفاظتي)
RB:الكترود اتصال زمين سيستم نيرو

PE:هادي حفاظتي    N: هادي خنثي      3 L1 ،L2 ،– L:فازها

جهت اجرای سیستم ارتینگ مناسب با مقاومت پایین با ما تماس بگیرید.

با تشکر از مطالعه شما ، شرکت آسان ژنراتور دانیال فعال در زمینه :

به روز رسانی 98/9/5

h[vhd hvj - hvjdk' shojlhk ]dsj









برچسب ها
_